Tiền điện tử Pi: Viễn cảnh FOMO khi đầu tư thiếu hiểu biết

Đây là câu chuyện hư cấu, mọi sự giống nhau đều là ngẫu nhiên, tác giả không nói đến cụ thể bất kỳ đồng tiền nào, bất kỳ cá nhân nào và bất kỳ tập thể nào

Đồng tiền số “Đồng tiền vàng may mắn (ĐTVM)” sau một thời gian cung cấp thì được release, tuy nhiên không sàn tiền số nào chịu bảo đảm do chủ sở hữu không public token cho cộng đồng thẩm định. Với sự đồng thuận của cộng đồng, mọi người tự thỏa thuận giá trị là 4$/1 đồng ĐTVM….”

Để dự trù tình huống, ta có thể xây dựng nên kịch bản “pump and dump” hay còn gọi là úp bô như sau

Kịch bản chi tiết: Lừa đảo “Tăng cầu ảo” (Úp Bô)

Tên dự án lừa đảo (ví dụ): “Đồng Tiền Vàng May Mắn” (DTVM) – tên gọi nghe hấp dẫn, đánh vào tâm lý may mắn, giàu có nhanh chóng.

Nhân vật chính:

• “Nhóm Tạo Lập” (Scammers): Một nhóm người ẩn danh, có thể có kiến thức về marketing, công nghệ, và tài chính (giả).
  • Trưởng nhóm (Kẻ chủ mưu): Người lên kế hoạch, điều phối, và quản lý dòng tiền.
  • Chuyên gia Marketing: Tạo dựng hình ảnh, viết nội dung quảng cáo, quản lý mạng xã hội, thuê KOLs (Key Opinion Leaders – Người nổi tiếng, có ảnh hưởng).
  • Chuyên gia Kỹ thuật (giả): Tạo ra website, token, whitepaper (sách trắng), và quản lý các giao dịch ảo ban đầu.
  • “Gà mờ” (tay sai): Những người tham gia vào giai đoạn đầu, tạo hiệu ứng đám đông, seeding thông tin tích cực, sẵn sàng “úp bô” sớm vào những người vào sau.
• “Nạn nhân”: Cộng đồng nhà đầu tư, từ những người mới bắt đầu đến những người có kinh nghiệm nhưng dễ bị FOMO (Fear Of Missing Out – Sợ bỏ lỡ cơ hội).

Giai đoạn 1: “Mở màn hoành tráng” – Tạo dựng sự chú ý và lòng tin

• Bước 1: Ra mắt dự án “bí ẩn” nhưng “tiềm năng”:
  • Nhóm Tạo Lập tạo ra website chuyên nghiệp, whitepaper (sách trắng) nghe có vẻ kỹ thuật và “cách mạng” (thường là sao chép hoặc chỉnh sửa từ các dự án khác).
  • Thông tin dự án được lan truyền trên các kênh truyền thông tiền số, mạng xã hội, diễn đàn, với giọng điệu bí ẩn, “dự án từ nước ngoài”, “công nghệ đột phá”, “giải quyết vấn đề của tương lai”…

Bước 2: Seeding thông tin tích cực và tạo hiệu ứng đám đông ảo:

• Sử dụng tài khoản ảo, thuê “KOLs” (thường là KOLs nhỏ, ít uy tín hoặc tự tạo KOLs ảo) để quảng bá dự án.
• Tạo ra các nhóm chat Telegram, Zalo, Facebook sôi động, nơi các “gà mờ” (tay sai) liên tục đăng bài ca ngợi dự án, chia sẻ “thành công” (ảo), tạo không khí lạc quan.
• Tổ chức các buổi AMA (Ask Me Anything – Hỏi đáp trực tuyến) sơ sài, trả lời chung chung, tập trung vào vẽ vời tương lai hơn là giải thích kỹ thuật hay rủi ro.

Bước 3: “Bán sớm” hoặc “Airdrop” để tạo sự khan hiếm và giá trị ban đầu:

• Tổ chức các vòng “bán sớm” (Presale) với giá rẻ, số lượng có hạn, “dành riêng cho những người tin tưởng dự án từ đầu”. Tạo cảm giác “mua được là có lời”.
• Thực hiện “Airdrop” (tặng coin miễn phí) cho một số lượng nhỏ người tham gia các hoạt động quảng bá đơn giản (like, share, follow mạng xã hội). Mục đích tạo sự chú ý ban đầu và phân phối token cho giai đoạn “bơm giá”.

Giai đoạn 2: “Bơm giá” – Tạo “tăng cầu ảo” và đẩy giá lên cao

• Bước 4: Liệt kê coin lên các sàn giao dịch “rác” hoặc DEX (sàn phi tập trung) ít tên tuổi:
  • Chọn các sàn giao dịch nhỏ, ít kiểm soát, dễ thao túng giá để niêm yết đồng DTVM. Mục đích ban đầu không phải để giao dịch thực sự mà để có nơi hiển thị giá và “bơm giá” dễ dàng.
  • Nếu niêm yết trên DEX, việc kiểm soát và thao túng giá càng dễ hơn vì không có sự quản lý tập trung.

Bước 5: Thực hiện các giao dịch “ảo” và “bơm giá” liên tục:

• Nhóm Tạo Lập sử dụng một lượng vốn nhỏ (so với tổng vốn hóa dự kiến) để liên tục mua vào đồng DTVM, đẩy giá lên từng bước. Các giao dịch này có thể là “ảo” (mua đi bán lại giữa các ví của nhóm) hoặc mua thực sự để tạo hiệu ứng.
• Các “gà mờ” (tay sai) tiếp tục đăng tin “giá DTVM tăng trưởng mạnh”, “cá voi (whale) đang gom hàng”, “dự án sắp có tin tức lớn”…

Bước 6: Thu hút sự chú ý của cộng đồng lớn hơn và tạo FOMO lan rộng:

• Khi giá tăng cao, DTVM bắt đầu được chú ý bởi cộng đồng đầu tư rộng hơn. Những người bên ngoài thấy giá tăng mạnh, sợ bỏ lỡ cơ hội nên bắt đầu tìm hiểu và mua vào.
• Hiệu ứng FOMO lan rộng trên mạng xã hội, các hội nhóm đầu tư. Nhiều người “đu đỉnh” mua vào ở giá cao vì tin rằng giá sẽ còn tăng tiếp.

Giai đoạn 3: “Úp bô” – Xả hàng và bỏ chạy

• Bước 7: Bắt đầu “xả hàng” dần dần khi đạt đỉnh giá:
  • Khi giá DTVM đạt đến mức cao nhất định (do nhóm Tạo Lập đặt mục tiêu hoặc thấy đủ lợi nhuận), họ bắt đầu bán ra (xả hàng) một lượng lớn coin.
  • Ban đầu, việc xả hàng có thể được thực hiện một cách từ từ, che giấu để tránh gây hoảng loạn ngay lập tức.

Bước 8: Tạo ra “tin xấu” hoặc “lý do thoái thác” để biện minh cho việc giá giảm:

• Khi giá bắt đầu giảm, Nhóm Tạo Lập có thể tung ra các tin tức tiêu cực “giả” (ví dụ: “sàn giao dịch bị hack”, “dự án gặp vấn đề kỹ thuật”, “đội ngũ phát triển rời đi”…) để tạo lý do cho việc giá giảm và khiến nhà đầu tư hoang mang, bán tháo.
• Họ có thể “đổ lỗi” cho thị trường chung, “cá mập bán tháo”, hoặc “tin đồn thất thiệt” để trốn tránh trách nhiệm.

Bước 9: “Xả” toàn bộ số coin còn lại và biến mất:

• Khi thấy giá giảm mạnh và cộng đồng bắt đầu hoảng loạn, Nhóm Tạo Lập sẽ “xả” toàn bộ số coin DTVM còn lại của họ, thu về lợi nhuận tối đa.
• Sau khi “úp bô” thành công, họ sẽ biến mất, xóa website, đóng nhóm chat, ngắt liên lạc với cộng đồng. Dự án DTVM trở thành “coin rác” không còn giá trị.

Giai đoạn 4: Hậu quả và Bài học

• Cộng đồng “vỡ trận”, mất trắng: Những người “đu đỉnh”, mua vào ở giá cao chịu thiệt hại nặng nề nhất. Nhiều người mất hết tiền đầu tư, thậm chí lâm vào cảnh nợ nần.
• Sự phẫn nộ và mất niềm tin vào thị trường: Cộng đồng cảm thấy bị lừa dối, mất niềm tin vào các dự án tiền số, đặc biệt là các dự án “mới nổi”, “bí ẩn”.
• Bài học đắt giá về FOMO và thẩm định dự án: Câu chuyện DTVM trở thành bài học cảnh tỉnh về sự nguy hiểm của FOMO, tầm quan trọng của việc tự thẩm định thông tin, dự án, và nhận biết các dấu hiệu lừa đảo.
• Khó truy cứu trách nhiệm: Việc truy tìm và quy trách nhiệm cho Nhóm Tạo Lập thường rất khó khăn do tính ẩn danh của thị trường tiền số và sự phức tạp của pháp lý.

Các yếu tố làm nên kịch bản “úp bô” thành công:

• Tạo dựng lòng tin ban đầu: Website chuyên nghiệp, whitepaper, thông tin “bí ẩn”, “công nghệ đột phá”.
• Hiệu ứng đám đông và FOMO: Sử dụng mạng xã hội, KOLs, nhóm chat, seeding thông tin tích cực, tạo không khí “nóng sốt”.
• Khan hiếm và “mua sớm có lợi”: Presale, Airdrop, các vòng “bán sớm” giới hạn.
• Thao túng giá và “bơm giá” ảo: Giao dịch ảo, mua vào liên tục, đẩy giá lên cao trên các sàn giao dịch nhỏ.
• Thời điểm “úp bô” hợp lý: Xả hàng khi đạt đỉnh giá, trước khi cộng đồng kịp nhận ra sự thật.
• Chiêu trò “thoái thác trách nhiệm”: Tạo tin xấu, đổ lỗi cho thị trường, biến mất nhanh chóng sau khi “úp bô”.